اسلام آباد: 16 ڊسمبر 2014ع تي پشاور جي آرمي پبلڪ اسڪول سانحي ۾ 150 ٻارن ۽ استادن جي موت جهڙي طرح 16 ڊسمبر 1971ع تي ڍاڪا جي سانحي جي ڏکوئيندڙ يادن مان جان آجي ٿي وئي، اهڙي طرح 9 مئي تي جي ايڇ ڪيو ۾ ڪيترن ئي ٻارن کي. پنڊي ۽ ڪور ڪمانڊر لاهور جي رهائشگاهه سميت سرڪاري ۽ فوجي عمارتون ۽ يادگار 12 مئي تي ٿيل حملن جي ملبي هيٺان دٻجي ويا، 12 مئي تي ڪراچي جي روڊن تي جنرل پرويز مشرف جي اتحادي ايم ڪيو ايم جو ساليانو جلسو ٿيو. ايم ڪيو ايم جي هٿان وڪيلن جي تحريڪ سان وابسته 56 سياسي ڪارڪنن جي قتل عام جي ياد ۾ اڄ 9 مئي تي ايم ڪيو ايم جي رهواسين کي موت جي سزا ڏيڻ لاءِ ڀرپور آپريشن ڪيو ويو ۽ ڪيترن ئي سالن کان پوءِ ايم ڪيو ايم جي رٽائرڊ آفيسرن کي گرفتار ڪيو ويو. پراجيڪٽ جناح پور اعتراف ڪيو ته جناح پور هڪ من گھڙت ڪهاڻي هئي، ۽ جڏهن ڪجهه سالن کان پوءِ ٻيهر ضرورت پيش آئي ته ان ئي هندستاني ايجنٽ پرويز کي ايم ڪيو ايم جي علحدگيءَ لاءِ ڏنو، مشرف اينڊ ڪمپني هڪ ڀيرو ٻيهر ان کي اختيار ڪيو (ڄڻ ته ڪجهه ٿيو ئي نه هو).12 مئي 2007ع تي جڏهن ڪراچي جي روڊن رستن تي مخالف ڌر جي سياسي ڪارڪنن کي نشانو بڻايو پيو وڃي، ان ئي شام جنرل پرويز مشرف اسلام آباد ۾ هڪ ريلي جي سامهون هوا ۾ مُٺيون مُٺيون هڻندي چئي رهيو هو ته ”عوام جي طاقت ڏسو. ڪراچي.“ ”هي عوامي طاقت آهي. ان ڪري نه ته ان سانحي جي جاچ لاءِ ڪا ڪميشن جوڙي وئي، نه ئي ڪيس ڪنهن نتيجي تي پهتو ۽ نه ئي ڪنهن کي سزا ملڻ جو سوال ئي پيدا ٿيو.پوءِ اهو ٿيو ته جڏهن ايم ڪيو ايم آخرڪار پنهنجي افاديت وڃائي ويٺي ته پاڪستان مخالف نعرا هڻڻ جي سزا ملڻ بعد کير مان مکڻ وانگر ٻاهر اڇلائي وئي، ان وقت هڪ ٻي نوجوانن جي بحاليءَ واري تنظيم به تيزيءَ سان ترقي ڪري رهي هئي. بدلجندڙ وقت جي نون تقاضائن تحت زرخيز زمينن کي. اهو هڪ ڪنٽرول گرمي پد جي گرين هائوس ۾ رکيو ويو، ان کي موسمي گرمي ۽ سردي کان بچائيندو هو.ڪڏھن پاڻي ڏيڻو آھي، ڪڏھن ڀاڻ ڏيڻو آھي، ڪڏھن پوکڻو آھي، ڪڏھن دوائن جو اسپري ڪرڻو آھي آفتن ۽ بيمارين کان بچاءَ لاءِ ۽ ڪڏھن فصل کي ڪڍي ٿڌي گودام ۾ رکڻو آھي، بازار جي طلب مطابق ٻاھر ڪڍو، وڪڻڻ ۽ ڪمائڻو آھي. تراشدم، پرسٿڌم، شڪتم جي ڪهاڻي تمام پراڻي آهي. پهريون ڀيرو 1955ع ۾ مسلم ليگ راتو رات ريپبلڪن پارٽيءَ ۾ تبديل ٿي وئي. هن تجربي جي عارضي ڪاميابي مان اهو نتيجو اخذ ڪيو ويو ته اقتدار جيڪڏهن چاهي ته سياست کي نه رڳو پنهنجي تابع ڪري سگهي ٿو، پر ان مان پنهنجي خدمت جا ٻوٽا ۽ ٻوٽا به ڪڍي سگهي ٿي ۽ ضرورت موجب ڪا به دوا، دوائون يا ڊش تيار ڪري سگهي ٿي. اڌ سال اندر ريپبلڪن پارٽي ختم ٿي وئي، مسلم ليگ کي وري ڪارخاني ۾ موڪليو ويو ۽ مزدورن کي ان کان ڌار ڪري پنهنجي ڪنوينشن ليگ ٺاهي وئي. هن ٽولي کي پهريون ڀيرو فوجي ڊڪٽيٽر ڪپهه طور استعمال ڪيو هو ته جيئن ڪو به اهو چئي نه سگهي ته بادشاهه ننگا هو. جڏهن بادشاهه مري ويو ته ڪپڙا به سياسي بازار ۾ سڀ کان وڌيڪ بيدرديءَ جي حوالي ڪيا ويا.جڏهن ته ڪنوينشن ليگ کي اپنائڻ بدران ٻئي آمر هڪ نئين پارٽيءَ کي جنم ڏنو، پيپلز پارٽي، جنهن جي اڳواڻيءَ ۾ ان جو سيڪريٽري جنرل هو. عوامي ليگ جي راهه روڪ ڪرڻ لاءِ پارٽيءَ ان کي گڏيل سوچ طور استعمال ڪيو، پر ضدي عوامي ليگ ٻين آمرن سان گڏجي ان بند ٿيل رستي کي ڦاڙي ڇڏيو ۽ جڏهن پيپلز پارٽيءَ کي پهريون ڀيرو اقتدار مليو ته ائين لڳي رهيو هو، ڄڻ ته ان جي ماتحت آهي. آمرانه ويڙهاڪيءَ جو پاڇو.هن جي اچڻ تي فوج جي اعليٰ قيادت ۾ جيڪا اُٿل پٿل آئي، اها فوج هميشه لاءِ پنهنجي ياد ۾ محفوظ ڪري ڇڏي، جنهن بي خبريءَ سان اهو فيصلو ڪيو ته مستقبل ۾ ڪنهن به اهڙي شخص کي مفت پاس ڏيڻ خطرناڪ هوندو، جيڪو پاڻ کي عزت ڏيڻ بجاءِ عزت وارو سمجهندو. اصل حڪمران سمجھڻ لڳا.سڀني کي اهو فيصلو ياد ڏيارڻ لاءِ پهريون ۽ آخري حقيقي وزير اعظم دفن ڪيو ويو، پليٽ کي ڏندن ۾ ڦاسايو ويو ۽ پوءِ پليٽ ڪڍي وزير اعظم جي حوالي ڪيو ويو (نواز شريف) ليبارٽري ۾ تيار ڪيو ويو، اهو شروع جو وقت هو. ان وقت تائين روبوٽڪس جي ايتري صفائي نه ٿي هئي، ان ڪري ان ۾ ڪجهه لاپرواهيءَ جي ڪري پاڻ ۾ سري جو وائرس اچي ويو، تنهن ڪري ان کي ڪجهه وقت لاءِ ختم ڪيو ويو ۽ نئين پرڳڻي پيپلز پارٽي، جنهن پراڻي آئيڊيلزم کي ڇڏي ڏنو. فلم پاور جو سيٽ، هو ٽيون ڀيرو سون جي ڪرسي تي ويٺو هو. پوئين روبوٽ ظاهري طور تي ريبوٽ ڪيو ويو ۽ ٻيهر واپس آندو ويو. پر هن ڀيري هو ٻه ڀاڱي ٽي اڪثريت جي راءِ ۾ اڃا به وڌيڪ بي ترتيب ٿي ويو، اها ٽيڪنيڪل غلطي هن ڀيري پنهنجي پارٽيءَ جي ڊي اين اي جي ڪلوننگ ڪري ۽ وفاداريءَ جي شرط طور استواريءَ جو نئون سافٽ ويئر ٺاهي، هن ڀيري ترتيب ڏني وئي. پر اهو به هڪ مقرر مدت کان وڌيڪ نه رهيو. ان ڪري پراڻي نظرياتي تباهيءَ تي بيٺل حقيقت پسند پيپلز پارٽيءَ کي هڪ ڀيرو ٻيهر خدمت جو موقعو مليو ۽ هن ڀيري هن نئين اوتار واري پارٽيءَ بادشاهه گريو کي شڪايت ڪرڻ جو ڪو به موقعو نه ڏنو پر ان جي باوجود هو پراڻين عادتن کان باز نه آيو. هن وري من ماني ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، ان ڪري هن ڀيري تحريڪ انصاف کي مارڪيٽ ۾ آڻي اها من ماني ڪئي وئي، حقيقت ۾ پي ٽي آءِ ٺهڻ کان اڳ ئي لاڳاپيل اختيارين کي پسند آئي هئي. هن جي پرورش به اهڙي ئي پياري ماحول ۾ ڪئي وئي، جيڪا ضياءَ دور ۾ مسلم ليگ کي قائم رکڻ لاءِ ٺاهي وئي هئي ته جيئن حقيقي پيپلز پارٽيءَ کي سنڀالي سگهجي، اها دعويٰ ڪئي وئي ته هن ڀيري اسٽيٽ آف دي آرٽ روبوٽ لانچ ڪيو ويو آهي. سياسي مارڪيٽ، هن AI (آرٽيفيشل انٽيليجنس) جا جديد فيچرز به متعارف ڪرايا آهن ته جيئن اهو گهٽ ۾ گهٽ پنهنجي مرضيءَ سان معمول جا فيصلا ڪري سگهي، هن غير معمولي فيصلا ڪرڻ به شروع ڪيا. اهڙي طرح روبوٽڪس مئنيجمينٽ اٿارٽيءَ لاءِ هڪ نئون مسئلو پيدا ٿيو، جنهن بابت هن سوچيو به نه هو. ان ڪري اهڙي صورتحال کي منهن ڏيڻ لاءِ ايمرجنسي پلان بي به تيار نه ٿي سگهيو، هاڻي هي غير معمولي روبوٽ اڳتي آهي ۽ سڄو انتظام پوئتي پيل آهي. جيڪڏهن پڪڙيو ويو ته اهو شايد اسڪريپ يارڊ ۾ ختم ٿي ويندو، يا اهو اهڙي تباهي مچائي ڇڏيندو جو روبوٽڪس جو سڄو شعبو ڊرائنگ بورڊ ڏانهن واپس هليو ويندو. نوٽ: ڪنهن به ڊي ڊبليو اردو بلاگ، تبصرو يا ڪالم ۾ اظهار ڪيو ويو آهي. ليکڪ جا ذاتي رايا، جن سان DW متفق نه هجي.
