پاڪستان: ۾ توهين مذهب جو قانون هڪ ڀيرو ٻيهر بحث هيٺ آهي. گذريل هفتي، هڪ ناراض مسلمان ميڙ اوڀر پنجاب جي جڑانوالا علائقي ۾ ڪيترن ئي گرجا گهرن ۽ عيسائين جي رهائشن کي باهه ڏئي ڇڏي جڏهن ٻن عيسائين تي قرآن جي بي حرمتي جو الزام لڳايو ويو پاڪستان ۾ توهين رسالت جي الزام کان پوءِ اڪثر ماڻهو گڏ ٿين ٿا ۽ پوءِ تشدد شروع ٿئي ٿو ماضي ۾ به ڌاڙيل ڪيترن ئي ڪيسن ۾ توهين رسالت جي الزام هيٺ جوابدارن کي بيدردي سان قتل ڪري چڪا آهن پاڪستان ۾ توهين رسالت جا قانون ڪهڙا آهن انهن قانونن ۾ پيغمبر اسلام جي باري ۾ توهين آميز تبصرو ڪرڻ وارن لاءِ موت يا عمر قيد جي سزا ٻڌائي وئي آهي نقادن جو چوڻ آهي ته اهي قانون، جيڪي برطانوي نوآبادياتي دور ۾ ٺاهيا ويا هئا، اڪثر ڪري غلط استعمال ڪيا ويا آهن ڪمزور اقليتي گروهه، خود مسلمانن کي به، ذاتي دشمني يا دشمنيءَ جو بدلو وٺڻ لاءِ ساڳئي قانون تحت نشانو بڻايو وڃي ٿو ڪيترن ئي ڪارڪنن اشارو ڪيو ته علائقي ۾ ذاتي طور تي انتقام جي عملن جي ساراهه جي تاريخ آهي. انساني حقن جي سرگرم ڪارڪن جبران ناصر ڊي ڊبليو کي ٻڌايو، ”مثال طور غازي عالم الدين جو ڪيس ڏسو اسان جا سياسي ۽ مذهبي اڳواڻ اهڙين معاملن ۾ تحمل جو مطالبو ڪرڻ بجاءِ پنهنجي ذاتي وقار ۽ اثر رسوخ کي قائم رکڻ لاءِ هجوم کي ڪائڻ يا ان جي اڳواڻي ڪرڻ آسان سمجهن ٿاا قليت جي حيثيت ۾ ڏسو، توهان کي اقليتن جي تڪليف جو احساس ٿيندو 1929ع ۾ پاڪستان ٺهڻ کان اڳ عالم الدين هڪ ڪتاب فروش مهاشي راجپال کي توهين رسالت جي الزام ۾ قتل ڪيو هو علاءُ الدين کي سندس ڏوهه جي ڪري ڦاهي ڏني وئي پر پاڪستان جي ڪجهه حلقن ۾ کيس اڃا به هيرو طور ڏٺو وڃي ٿو 2011ع ۾ سلمان تاثير کي قتل ڪندڙ پوليس باڊي گارڊ ممتاز قادري جو مقابلو به ساڻس ڪيو وڃي ٿو. تاثير پنجاب جو لبرل گورنر هو ۽ توهين رسالت جي قانون ۾ تبديلي چاهي ٿو اقليتن جي حقن جي ڪم ڪندڙ روٿ اسٽيفن ڊي ڊبليو کي ٻڌايو ته، ”تعليم جي کوٽ سبب، سماجي ڍانچي ۾ مذهبي نفرت جو انديشو آهي ۽ شاگردن کي نصاب ذريعي ان جو نشانو بڻايو پيو وڃي اهي ماڻهو، جيڪي آئين ۾ ڏنل بنيادي حقن کان پوريءَ طرح واقف نه آهن، اهي توهين رسالت واري قانون کي پنهنجي ذاتي انتقام لاءِ استعمال ڪرڻ کان پوري طرح واقف آهن جيتوڻيڪ ڪنهن به عدالتي سزا تي عمل نه ڪيو ويو آهي، عوام جي طرفان اهڙي سزا کي لاڳو ڪرڻ جو رجحان آهي. مقامي ميڊيا موجب 1990 کان وٺي هن وقت تائين 85 ماڻهن کي توهين رسالت جي الزام ۾ قتل ڪيو ويو آهي ڇا اجتماعي تشدد کي روڪي سگهجي ٿو تحقيق ڏيکاري ٿي ته 90 سيڪڙو کان وڌيڪ توهين رسالت جا الزام ڪوڙا آهن، پر روٿ اسٽيفن جو الزام آهي ته رياست ڪمزور اقليتن کي تحفظ ڏيڻ بجاءِ الزام لڳائڻ وارن جي مدد ڪندي جواب ڏيندي آهي پر جبران ناصر جو چوڻ آهي ته موجوده صورتحال ۾ پوليس پاڻ چاهيندي به تشدد کي روڪڻ جي قابل ناهي جبران ناصر جو چوڻ هو ته ننڍي عهدن تي پوليس آفيسرن کي ڪوبه تحفظ ناهي انساني حقن جي ڪارڪنن زور ڏنو آهي ته پاليسي سازن کي گهرجي ته هو اسٽيڪ هولڊرز سان ڳالهيون شروع ڪن ته جيئن توهين رسالت جي قانونن جي خاتمي لاءِ فريم ورڪ تيار ڪيو وڃي. روٿ اسٽيفن جو چوڻ آهي ته ”اسلامي حلقن جي سخت مزاحمت جي منهن ۾ توهين رسالت جي قانونن ۾ ترميم يا رد ڪرڻ لاءِ جرئت جي ضرورت آهي اقليت نه هجڻ گهرجي ر جبران ناصر موجب، مذهبي اقليتن تي اهڙن هجوم جي حملن جو سبب توهين رسالت جو قانون نه هجڻ آهي. ”مان ذاتي طور تي نه ٿو سمجهان ته اهي قانون آهن جيڪي موبنگ جي حوصلا افزائي ڪن ٿا ،“ هو چوي ٿو. حقيقت ۾، سڀ کان وڌيڪ ہجوم تشدد جو عذر اهو آهي ته پوليس توهين رسالت جي الزامن جي خلاف ڪارروائي ڪرڻ ۾ دير ڪئي آهي جيڪڏهن ڪو قانون ئي نه هجي ها،“ هو وڌيڪ چوي ٿو، ”اها هجوم لاءِ وڌيڪ اطمينان واري ڳالهه هوندي ته رياست توهين رسالت کي سزا ڏيڻ جي پنهنجي ذميواري کان مڪمل طور تي دستبردار ٿي چڪي آهي، تنهن ڪري اهي قانون تشدد جي خاتمي سان ئي پرتشدد هجوم کي حوصلو ڏيندو.
