جيڪو شخص آرمڊ فورسز ۾ ناهي، اهو ان جي ڊسيپلين جي ماتحت ڪيئن ٿي سگهي ٿو: سپريم ڪورٽ۔

سپريم ڪورٽ ۾ سولين جي ملٽري ڪورٽس ۾ ٽرائلز جي فيصلي خلاف انٽرا ڪورٽ اپيلن جي ٻڌڻي دوران جسٽس جمال خان مندوخيل ريمارڪس ڏنا ته، “جو شخص آرمڊ فورسز ۾ ناهي، اهو ان جي ڊسيپلين جي ماتحت ڪيئن ٿي سگهي ٿو؟” ٻڌڻي دوران، وفاقي حڪومت جي وڪيل خواجه حارث دلائل ڏيندي چيو ته ملٽري ڪورٽس ڪيس ۾ عدالتي فيصلا ٻه حصن ۾ ورهايل آهن، هڪ حصي ۾ آرمي ايڪٽ جي دفعات کي ڪالعدم قرار ڏنو ويو، جڏهن ته ٻئي حصي ۾ ملزمان جي ملٽري ڪورٽ ۾ ڪسٽڊي جي تصديق ڪئي وئي. جسٽس محمد علي مظهر پڇا ڪئي، “ڇا پنجن رکني بينچ آرمي ايڪٽ جي دفعات کي آرٽيڪل 8 (شهرين جي بنيادي حقن) سان متصادم قرار ڏنو؟” جسٽس جمال مندوخيل چيو، “ملٽري ڪورٽس جو ڪيس مڪمل طور آرٽيڪل 8 جي چوڌاري گھومڻ وارو آهي، جيڪو شخص آرمڊ فورسز ۾ ناهي، ان تي ان جو ڊسيپلين ڪيئن لاڳو ٿي سگهي ٿو؟” خواجه حارث جواب ڏنو ته جيڪڏهن قانون اجازت ڏئي ٿو ته ڊسيپلين لاڳو ٿيندو. جسٽس جمال مندوخيل جو چوڻ هو ته، “جيڪڏهن هڪ شخص فوج ۾ آهي، ته ان تي ملٽري ڊسيپلين لاڳو ٿيندو، ۽ جيڪڏهن هڪ شخص محکمه زراعت ۾ آهي، ته ان تي زراعت ڊسيپلين لاڳو ٿيندو، پر جيڪڏهن ڪنهن شخص جو فوج سان ڪو تعلق ناهي، ته ان تي آرمي فورسز جو ڊسيپلين ڪيئن لاڳو ٿي سگهي ٿو؟” جسٽس جمال مندوخيل وڌيڪ چيو، “آرمي ايڪٽ جو سبجيڪٽ نه هجڻ واري شخص کي بنيادي حقن کان محروم ڪرڻ آرٽيڪل 8 جي خلاف ورزي ناهي؟” خواجه حارث چيو ته مخصوص حالتن ۾ سولين تي آرمي ايڪٽ لاڳو ٿي سگهي ٿو، ۽ ملٽري ٽرائل ۾ فيئر ٽرائل جو آرٽيڪل 10-A موجود آهي. جسٽس محمد علي مظهر چيو ته، “ايف بي علي ۽ شيخ رياض علي ڪيس ۾ اهوئي فيصلو ڪيو ويو آهي، جتي چار ججز آرمي ايڪٽ جي دفعات کي ڪالعدم قرار ڏنو آهي.” جسٽس جمال مندوخيل پڇو، “ڇا آرمي ايڪٽ آئين جي آرٽيڪل 8 جي سيڪشنز کي غير مؤثر نٿو ڪري؟” ۽ مثال طور چيو، “جيڪڏهن صدر پاڪستان تي حملو ٿئي، ته ملزم جو ٽرائل انسداد دهشت گردي عدالت ۾ ٿيندو، ۽ جيڪڏهن فوجي املاک تي حملو ٿئي، ته ٽرائل ملٽري ڪورٽ ۾ ٿيندو.” سندس پوء، خواجه حارث چيو، “اها قانون سازن جي قانون سازي آهي.” جسٽس جمال مندوخيل اضافو ڪيو، “جيڪڏهن فوجي پنهنجي آفيسر کي قتل ڪري، ته ڪيس ڪٿي هلندو؟” جسٽس جمال مندوخيل جي ريمارڪس مطابق، “ڇائونين جو تصور سڀ کان پهريان حضرت عمر فاروقؓ ڪيو، جن فوج جي سخت ڊسيپلين سبب فوج کي عام ماڻهن کان الڳ رکيو، آئين جي آرٽيڪل 8 ۾ آرمي قوانين جو ذڪر انهن جي ڊسيپلين بابت آهي، فوج جو ڊسيپلين اڄ به قائم آهي ۽ الله ان کي قائم رکڻ جو سبب بڻجي.” جسٽس مسرت هلالي به چيو، “فوجي جو قتل ۽ بلوچستان ۾ فوج تي حملو ٻه مختلف شيون آهن.” سپريم ڪورٽ نو ۽ ڏهه مئي جي ايف آءِ آرز جي تفصيلن جي طلب ڪندي ملٽري ڪورٽ ڪيس جي ٻڌڻي سڀاڻي جمعه تائين ملتوي ڪري ڇڏي.