يا جيڪڏهن گهڻا ماڻهو آهن، وسيلا گهٽ ڇو آهن؟ پاڪستان جي پهرين ڊجيٽل مردم شماري موجب ڪل آبادي 241.49 ملين آهي، جيڪا هن سال 2.55 سيڪڙو جي شرح سان وڌي رهي آهي. ان حساب سان آدمشماري ۾ تيزي سان اضافو ۽ وسيلن ۾ تيزيءَ سان گهٽتائي پاڪستان جي اهم مسئلن مان هڪ آهي وڌندڙ آبادي ۽ وسيلن جي کوٽ جو مسئلو وفاقي ۽ صوبائي ٻنهي سطحن تي ايجنڊا ۾ سرفهرست هجڻ گهرجي پر جتي وفاقي ۽ صوبائي سياست ۽ وسيلن جي ورڇ واري حڪمت عملي آباديءَ تي هلي رهي آهي، اتي ڪنهن کي اها پرواهه ڇو نه آهي ته ڪيترا ٻار پيدا ٿيا ۽ ڪيئن مري ويا سياسي معاملن ۾ آباديءَ جي حوصلا افزائي ڪرڻ بدران صوبن کي وڌيڪ گنجائش ڏني پئي وڃي ته هو آبادي وڌائڻ جي ترغيب تي عمل ڪن اها ساڳي حالت آهي ته صرف الله ڏئي رهيو آهي ۽ اسين وٺي رهيا آهيون حملن جي بچاءُ واري قدمن جي واڌاري بابت ورڪشاپ منعقد ڪرڻ سان، حڪومت محسوس ڪري ٿي ته هن پنهنجو ڪم پورو ڪيو آهي. حڪومت جو سڄو زور حملن جي استعمال تي آهي، ڪنهن کي به اهو سوچڻ جو موقعو ناهي ته انهن شين جي استعمال کي ڪيئن يقيني بڻايو وڃي اسان ٻار پيدا ڪيا، پر اناج نه ۽ ٻي دلچسپ ڳالهه اها آهي ته ان جو حل آبادي کي گهٽائڻ يا وڌائڻ ناهي، پر سڄو مسئلو وسيلن جي کوٽ جو آهي ان ڪري ضرورت ان ڳالهه جي آهي ته وڌندڙ آباديءَ ۾ سيڙپڪاريءَ لاءِ اهڙا قدم کنيا وڃن، جيڪي هر قسم جي ماڻهن لاءِ معاشي موقعا فراهم ڪن پاڪستان جي اڪثر آبادي 30 سالن کان گهٽ عمر جي آهي، جنهن جو مطلب اهو آهي ته ملڪ اندر ليبر مارڪيٽ ٺاهڻ جي صلاحيت موجود آهي، جيڪا ملڪ کي ٻين ملڪن ڏانهن اسڪيل مزدور برآمد ڪرڻ جي قابل پڻ ٿي سگهي ٿي جيڪڏهن بنگلاديش ملڪ جو جائزو وٺون ته جڏهن اهو پاڪستان کان ڌار ٿيو ته هن ملڪ جي آبادي جي واڌ جي شرح 5.5 هئي، 1995 ۾ اها گهٽجي 3.7 ٿي وئي، 2017 ۾ اها وڌيڪ گهٽجي 2.1 ٿي وئي ۽ هاڻي 2023 ۾ اها 1.03 تي اچي وئي آهي هتي بنگلاديش جي دلچسپ ڳالهه اها آهي ته هن آباديءَ تي سڌو سنئون ڪو ڪم نه ڪيو پر آبادي کي معاشي خودمختياري ڏني ۽ ماڻهن کي پنهنجي چونڊ ڪرڻ جو حق ڏنو آبادي جي گهٽتائي جو سڀ کان وڌيڪ معقول نظريو اهو آهي ته عورتن کي مردن جي ڀيٽ ۾ گهٽ ٻار پيدا ڪرڻ جو امڪان آهي، پر اهي مردن جي ڀيٽ ۾ گهٽ بااختيار آهن اهو فيصلو ڪرڻ لاء ته اهي ٻار پيدا ڪرڻ چاهيندا آهن يا نه. تنهنڪري عورتن کي بااختيار بڻائڻ جي ضرورت آهي ٻيو مطلب اهو آهي ته عورتن کي تعليم ۾ سيڙپڪاري ڪري برابري جا موقعا ڏنا وڃن نه ته آبادي وڌائڻ يا گهٽائڻ تي ڌيان ڏنو وڃي بنگلاديش جي هڪ مطالعي مطابق، تعليم کان محروم نوجوان ڇوڪريون ثانوي اسڪول جي تعليم حاصل ڪرڻ وارن ڇوڪرين جي ڀيٽ ۾ جلد ئي ماء بڻجي ويندا آهن خانداني منصوبه بندي جهڙن ادارن کي حملن کان بچاءُ ڏيڻ يا ورڪشاپ ۾ جوڙي کي ويهڻ کان وڌيڪ ڪجهه ڪرڻو پوندو. ذهن کي تبديل ڪرڻ ۽ ڪارڪردگي جي بنياد تي مقصد ٺاهڻ جي ضرورت آهي
